Bu Kategoridesiniz : 07 Temmuz 2018 Cumartesi 00:30

Taassuba Dayalı Din Anlayışı Karşısında Ebu Hanife Örneği

Taassuba Dayalı Din Anlayışı Karşısında Ebu Hanife Örneği

Prof. Dr. Mehmet Zeki İŞCAN

İslâm düşüncesinde akılcı din anlayışının temsilcilerinden biri olan Ebu Hanife’nin en önemli özelliği, özgül kültürlerin ötesinde evrensel bir İslâm tanımını kabul etmesidir. Ebu Hanife bu yüzden dinin temel ilkelerine vurgu yapmış, olgudan hareket eden bir metot benimsemiş ve bunlar üzerine sistematik aklı koymuştur.

Organik bir sosyalleşmeden mekanik ve sıralanmış bir sosyalleşmeye geçişin hissedilebilir izlerinin bulunduğu zaman kesitlerinde, toplumun organik formuyla dini özdeş görme eğilimi kendisini gösterebilmektedir. Zira değişim dönemlerinde din, kitlenin varoluşsal ilgilerini açıklama hüviyetine bürünmektedir. Başka bir ifade ile din, genel bir varoluşsa! düzenin kavramlarını formüle eden, bu kavramlarla olgusallık kazanan bir yapıya bürünebilmektedir.

Burada belli bir toplumsal yaşam biçimi, dine şekil veren baskın bir unsur haline gelmektedir. Din artık bu safhada, belli bir yaşam tarzını onayan bir ‘ideoloji’ olmaktadır.

Bu yüzden ‘Arap aklı’nda, cemaatçi yapıyı muhafaza etme, belli bir kültür çevresini din içinde değerlendirme, aklîliği örf ve adetlere kurban etme, sistematik olmaktan uzak basit fikirlilik, yeni problemleri kabul etmede isteksizlik ve atomistik zihin, hakim rol oynamıştır.

Eşyayı düz ve kuru bir mantıkla kavrama alışkanlığının doğurduğu bu kapalı din anlayışı karşısında, Ebu Hanife örneğinde ‘akılcı-hadârî’ din anlayışı ise, şehirli bir sivilizasyonu temsil etmiştir. Bu yüzden eşyayı içten ve derinden murakabeyi esas almış, bunun üzerine sistematik aklı koymuştur. Toplumsal boyutun, şehirleşme oranında kazandığı yeni yapılara uygun olarak, dinin genel ilkelerine vurgu yapmış, yerelleştirilmek istenen dini, aklîliği ve insaniliği esas almak suretiyle, evrensel ölçülerde tanımlamaya çaba sarf etmiştir.

Makaleyi okumak için tıklayınız

Print Friendly, PDF & Email

 benzer haberler

Türk Dünyasının Birliği Ve Türk Medeniyetinin Yeniden Dirilmesinde Dinin İşlevi  

Türk Dünyasının Birliği Ve Türk Medeniyetinin Yeniden Dirilmesinde Dinin İşlevi

İMAMI AZAM EBU HANİFE  

İMAMI AZAM EBU HANİFE