Bu Kategoridesiniz : / 16 Kasım 2015 Pazartesi 19:19

Türklerde Kurt Totemi

 Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü

TÜRKLERDE KURT TOTEMİ

Yüksek Lisans öğrencisi: Saya Gabbasova

KURT TOTEMİ

Türkler dünyadaki en eski milletlerden sayılır. Aynı kökten yetişen Türk halkları ortak özelliklere sahiptir. Çeşitli ülkelere, çeşitli coğrafi bölgelere yayılan Türkler, günümüze kadar o ortak nitellikleri, özellikleri taşımaktadır. Asimilasyon süreciyle Türkler değişti, yeni özelliklere, yeni nitelliklere sahip olmaya başladılar. Türklerin çeşitli bölgelere dağılmasına rağmen, Türk memleketinlerinde o eski, ortak noktaları fark etmek mümkündür.  Bu ortak özelliklerinden birisi de  «Kurt» totemidir.

Nasıl bir hayvan Türk milletlerinin günlük hayatında, yaşamında insanlar tarafından saygı ve değere layık görülür ve neden?” – gibi soru hepimizi ilgilendirebilir.

Önce «Totem» kelimesinin manasına bakalım. Totem – çeşitli halkların, kabilelerin atası sayılan hayvan ya da bitkiye verilen isimdir, dini veya felsefi görüşe göre Totemizm adını alır.

Türk Halkların totemist olduklarını ve özellikle kurdun hayatlarında önemli bir yeri işgal ettiğini, kurganlarda bulunan kurt ile ilgili sanat eserlerini görerek emin olabiliriz.

Türk milletleri tarih boyunca çesitli inançlara sahip olmuşlardır ve şamanlık onlardan birisidir. Şamanizm ve Gök Tanrı (Göktürklük)  Türklerin inandığı en eski dinlerdir, kurt ise bu dinlerdeki önemli bir nesnedir. “Kurt” kelimesi Türklerin eski yazıtlarında, Orhun Abidelerinde, Divan-ı Lugat`it Türk`te “Bör” şeklinde geçmektedir.

Kurt ismi Türk dillerinde çeşitli şekillerde adlandırılır. Kazak dilinde: Kaskır, Kök Cal, Kök Böri, dişi kurda kanşık, yavrusuna ise böltirik denir. Anadoluda; Gök Yele, Gök Kurt, Kaşkır (Hırsız, katil kurt); Eski Türkçede Aşina (Bozkurt), Börteçine olarak geçmektedir. Eski dönemlerde Türklerin bayraklarında kurt başı bulunuyordu. Günümüzde hala bazı ülkelerin ve kurumların bayraklarında kurt resmi gözüküyor.

Kurt konusuyla ilgili önemli araştırmaları yapan bilim adamları L.Gumilev, Y.Kalafat,  L.Potapov, S.Kondıbay, R.Lipets v.b.dir.

Kurt kelimesi günlük dilde de bulunmaktadır. Kazakçada “Bölingendi böri ceydi”, Türkçede “Kurt komşusunu yemez”, Özbekçe “Buri karisini-deidi, kari barisini-deidi” gibi deyimler ve bazı gelenekler kurdun hayatımızda hala önemli bir yeri işgal ettiğinin kanıttır. Türklerin atası sayılan Kurt, Türk mitolojisinin ilahıdır.  Kurtla ilgili birçok unsuru destanlarda, geleneklerde, dinlerde bulabiliriz.

 Erken devir Türklerinde en önemli hayvan sembollerden birisi kurttur. Göktürklerin kurt sembolü bayraklarda, elbiselerde bulunur ve gelenekleri gerçekleştirmekte kullanılan önemli bir unsurdur. Kurt sembölü- Türkler için büyük bir anlam taşıyor. Kurt cesareti, özgürlüği, yiğitliği taşıyan bir hayvandır. Özellikle eril kurt resimleri, kaya resimlerinde (petroglifler), şaman ve kam aletlerinde ve elbiselerinin üzerinde yer almıştır. Dişi kurt resimleri de aynı maddi eşyaların üstünde bulunmaktadır. Eril kurt cesaretin sembolu iken, dişi kurt resimleri nesilin anası ve kurtarıcısı olduğunu göstermek amacıyla çizilmişti.   

 Kurt – Göktürklerin dininde, yani inançlarında kullanılmış kutsal bir hayvandır. Türklerin düşünce ve inanışlarında  bazı renkler kutsal, yani ilahi bir  boyadır. Türkler özellikle mavi, gök renklerine değer vermişler ve onu Tanrının rengi gibi görmüşlerdir. Eski inançlara göre bu renk Tanrı rengidir. Hala günümüzde bayraklarda mavi rengi kullanmaktadır.

Makalenin Devamını Okumak İçin Tıklayınız

Kurt Türk dillerinde çeşitli şekillerde adlandırılmaktadır:

Kelime Manası Kullandığı bölge
Asena Bozkurt Еski Türkçe
Аşina Bozkurt Eski Türkçe
Börteçine Bozkurt Eski Türkçe (Moğolca)
Çine Kurt Eski Türkçe (Moğolca)
Gök börü Kurt Аnadoluda
Gök ele Кurt Аnadoluda
Kaşkır Hırsız kurt Аnadoluda
Gurt Kurt Azerbaycan
Haraşkır, büre Kurt Tatar
Kaşkar Kurt Çuvaş
Böre Kurt Uygur
Karışkır Kurt Kırgız
Пӱӱр (Puur) Kurt Hakas
Toyçıda Kurt Altay
Бўри (Buri) Kurt Özbek
Börö Kurt Yakut
Gutça Kurt yazvrusu Karaçay-Balkar
Гёрге (Gerge) Kurt Karaçay-Balkar
Кёк бёрю (Gök börü) Bozkurt Karaçay-Balkar
Бёрю (Berü) Bozkurt Kumık
Canavar, gurt Kurt Gagauz
Pere Kurt Dolgan
Print Friendly, PDF & Email

 benzer haberler

Bahtiyar Vahabzade’nin Ana Dili Uğrunda Verdiği Mücadele  

Bahtiyar Vahabzade’nin Ana Dili Uğrunda Verdiği Mücadele

İlim Şehrinin Kapısı Hz. Ali  

İlim Şehrinin Kapısı Hz. Ali

Atatürk ve Cumhuriyet  

Atatürk ve Cumhuriyet